Kurd û Newroz, du nav in bi hev re tên bîra mirov. Dema navê Newrozê tê gotin, kurd têne bîra mirov. Her wisa dema wêrekî û lehengiya kurdan tê gotin, berxwedana lehengên Newrozan tê bîra mirov. Ne kurd bê Newroz dibin û ne jî Newroz bê kurdan dibe. Newroz germiya dilê kurdan e û hestên neteweyiya wan e.
Kîjan gel Newrozê çawa dibîne û çawa pîroz dike, bila bike. Lê gelê kurd Newrozê bi agirê berxwedanê pîroz dike. Bi hezar salan e, kurdan ev roj ji xwe re kiriye cejna yekîtiyê û serkeftinê.
Newroz tekane cejn e li nav hemû kurdan tê pîrozkirin. Kurd ji kîjan olê û ji kîjan zaravayê dibin bila bibin, Newrozê weke cejna xwe dibînin. Li ku bijîn bila bijîn, coş û kelecana Newrozê di nava xwe de hîs dikin.
Ji ber wê ye dijminên kurdan ji vî giyanê yekîtiyê tirsiyane û heta ji destên wan hatiye pîrozkirina Newrozê qedexe kirine. Lê kurdan jî her ew pîrozkirine û dikin.
Li ba kurdan Newroz strana serkeftinê û şîniya xeyalên Sîmirên çiyayî ye. Nerwroz dengbêjiya mirinê vedigerîne jînê ye. Li gel kurdan Newroz herifandina dîwarê virên asê ye. Cejna kuştina ejdeharê heftserî ye. Roja berxwedana xweşikiyê, reng û dengê rûmeta hevbeş e.
Neyarên ronahî û xweşiyê xwestin wê bi kurdan bidin jibîrkirin. Lê her carê kurdan bi pêşengiya pakrewanên bûne stêrkên bêgor, bêgiyan Newroz kirin tav û rûyê gulan pê germ kirin. Tariya dil û mêjiyê kurdan dîl girtî, parçe kirine û kenê tifaqê li qadan deng vedaye.
Hin kes vê cejna tifaq û serkeftina kurdan ji berî 2637 sal dest pê dikin û hin kes jî wê digihînine berî 10 hezar salan. Ev çanda qedîm ya serkeftinê bi jiyana kurdan re bûye yek. Rehên vê çandê li nav kurdan ew qasî kûr in, ji kurdan pê ve kes wê bi agirê bedenên xwe pîroz nake. Tu gel wê weke cejna berxwedan û yekîtiyê pîroz nake. Tenê kurd di gurkirin û geşkirina agirê Newrozê de azadî û rizgarîyê dibînin. Ji ber vê nêrînê ye kurd xwe zarokên agir û rojê dibînin. Bi hezarên salan e, ev cejna pîroz ji xwe re kirin roja tekoşîna li hemberî koledarî û xirabiyê.
Tu hêz, tu bawerî nikarin ruhê Newrozê ji kurdan bisitînin. Newroz ji kurdan re vekirina kulîlkên vînê ye û fedîkirina mêlkemotê mirinê ji mirina wêrekan e. Narînî, xweşikî û wekheviya nav rûpelên dîroka kevzgirtî ye. Şadiya Ahura Mazda û giriyê mirina Ehrîmanan e. Ji kurdan re Newroz evîn e û evîn xweşiya jiyana birûmet e.
Ji Kawayê hesinkar û heta Kawayên hemdem, bihara hawara ronahiya asoyê dilsozan e. Raperina zarokên rojê, êşa bihara bixwîn û tewafa şikefta birîndaran e. Wêrekî û dilêriya li kozik û çeperan rehê xwe ber didê jiyanê ye! Roja verişandina lûlên tivingan e. Qîrîna meydanan, dengê tofan û bahozên anîna biharê ye. Pîrozkirina diruşmên Mazlûm û Egîdan e. Serhildana di govenda jîn û mirinê de ye. Çirandina rûpelên çarenûsa virek e. Berxwedana di reqsa agir de ye. Şewatên vejînê û gefxwarina li mirina çaxên rûreş e.
Kurdan bi çanda Newrozê, sirê netêkçûnê ji mamosteyên diyalektîka dîrokê, zanyarên neteweyan û ji bijîşkên qiyametê re gotin.
Kurdan bi tekoşîna zarokên Zagros û Qendîl, bi wêrekiya şagirtên Zerdeştên hemdem, çira li lûtkeyên çiyan pê xistin, hêvî dan deşt û bajaran.
Tovê bereketê li zeviyên hiş reşandin. Ev xaka bûye hêlîna bela û serkeftinan, nalet û efsaneyên pîroz, ol û nebiyan anîne ber zayîna xêr û bêrê.
Ez dibêm heke îro helbestvan Dildar coş û hişiyariya hestên neteweyî bidîta dê negotibûya
´´Ey reqîb her maye qewmê Kurdziman
Naşikê û danayê topê zeman.
Kes nebê Kurd dimirin Kurd jîn dibin.
Jîn dibin, qet nakeve ala kurdan.´´
Dildar helbestvanê neteweyî, lawaziya kurdan a wê rojê bi van gotinan tîne ziman. Lê heke îro sirûda kurdan hatiba nivîsandin, Dildar dê bigota, ”kes nebê kurd dê bê azadî bijîn, dê azad bihêje ala kurdan.” Ji ber kurdan kefenê mirinê dirand û îro serkêşiya azadiyê dikin. Kurd ji çanda berxwedana nemirinê derbasî çanda azadî û serkêşiyê bûne.
Ev jî bi ked û tekoşîna pakrewanên bêhijmar bi komkujiyên Enfal û Dêrsim bi êşa Helebc û Çarçira pêkhat. Gelên cîhanê vê çanda kurdan nû nas dikin. Li Kobanê dîtin bê kurdan çawa ji nebûnê azadiya xwe afirandin.
Gelê kurd bi tekoşîna xwe li ser bingehê çand Newrozê, çandeke nû afirand. Êdî çand û wêjeya girî li paş xwe hişt û bi çanda nû ber bi serkeftinê ve diçe. Bi rêberiyeke nû, bi bîrdozeke nû, bi wêrekiyeke nû û bi xwîneke nû ber bi serkeftinê ve diçe.
Kurdan bi keda keç û kurên rûbiken, ev mirovên nû afirandin.
Êdî kurd bi gotina Kurdistana me û ya we dikenin. Bi yek dengî bang dikin û dibêjin bijî Kurdistana me.
17.03.2017
Kamran Simo Hedilî